Er zijn dingen aan het verschuiven in christelijk Nederland. Verschuivingen in de geologie van de grote wereld leiden tot aardbevingen en vulkaanuitbarstingen. Op dezelfde manier zorgen ook de verschuivingen in christelijk Nederland tot de nodige schokken en uitbarstingen. En het landschap wordt nooit meer hetzelfde als het geweest is.

Verschuivingen zijn onvermijdelijk en zelfs noodzakelijk. De schuivende aardplaten schijnen een van de dingen te zijn die het leven mogelijk maken. En omdat Nederland niet hetzelfde is als het Nederland van 50 of zelfs 10 jaar geleden, zijn verschuivingen ook in christelijk Nederland onvermijdelijk. Het tweede woord, noodzakelijk, is evenzeer van toepassing. Zodra een instituut langzamer verandert dan de wereld om hem heen, begint het irrelevant te worden. De kerk heeft dus een keus: veranderen of steeds minder relevant worden. Een kerk die in vormen van 300 jaar geleden antwoorden geeft op vragen van 50 jaar geleden, is gedeeltelijk irrelevant geworden. Waarom slechts gedeeltelijk? Ten eerste omdat zij door een subcultuur te vormen, wel relevant kan zijn voor haar eigen leden die van jongs af aan deel uitmaken van de kerk. Ten tweede omdat de belangrijkste vragen waar het in de kerk om gaat (Hoe geef ik God de eer in mijn leven? Hoe worden mijn zonden vergeven?) wel uit de mode kunnen raken, maar nooit irrelevant worden.

De kerk geeft dus relevante antwoorden op de belangrijke levensvragen voor haar leden die er geboren en getogen zijn. Daarom is het logisch dat kerken niet graag veranderen. De leden zien de noodzaak niet zo in. Maar omdat christenen door hun subcultuur maar weinig intensieve contacten met niet-christenen hebben, zijn hun kerken tegelijkertijd irrelevant geworden voor buitenstaanders. Dat is probleem nummer een.

De kerk bestaat echter niet los van de maatschappij. Christenen maken er onderdeel vanuit, en worden beinvloed door de waarden van de overheersende cultuur. In de godsdienstsociologie is het is een bekend verschijnsel dat kerkgenootschappen langzamerhand verschuiven van een positie waarin ze heel anti-thetisch staan tegenover de maatschappij, naar een positie waarin ze veel meer gaan meedoen en verantwoordelijkheid nemen. Dat gaat dan tevens gepaard met het aanpassen van waarheidsaanspraken. De hel wordt wat ongemakkelijk verzwegen, en later ontkend; bijbelse regels worden minder absoluut opgevat, en later grotendeels aan de kant geschoven (behalve de op dat moment toevallig politiek correcte). De kerk is zo op de wereld gaan lijken, dat er voor buitenstaanders geen enkele reden meer is om lid te worden. Dat is probleem nummber twee, en het is het diametraal tegenovergestelde van probleem een. Probleem een beschrijft de Gereformeerde Gemeenten. Probleem twee beschrijft ‘het midden’ van de PKN (de aanhalingstekens zijn terecht, want wat zich graag ‘het midden’ noemt ligt, qua kerkgangers, ver links van het midden).

Wie missionair christen wil zijn, moet doorzeilen tussen de Scylla van de verstarring van de kerkelijke cultuur en de Charybdis van de versmelting met de wereldse cultuur. Dat vraagt veel zeilkunst. Het is geen wonder dat niet iedereen het eens is over hoe de koers precies uitgezet moet worden. Vanwege de verstarring aan de ene kant en de versmelting aan de andere kant is het nodig dat er nieuwe kerken geplant worden waarin het Evangelie zowel cultureel relevant als onverkort wordt gebracht. Gelukkig gebeurt dat ook. Er zullen ongetwijfeld ongelukken gebeuren, scheepjes kapotslaan, maar het is bemoedigend dat zovelen in Nederland het ruime sop kiezen.
Er is echter ook een zorgelijk verschijnsel. Om de juiste koers te vinden, is een goed kompas nodig. De kerk zegt: Gods Woord is ons kompas. Maar dat wordt in steeds meer gevallen vervangen door ‘mijn persoonlijke relatie met God’ is mijn kompas. Als iemand van Jezus houdt, dan moet je hem toch vertrouwen? Dan moet je toch samen kunnen optrekken? Nou, alleen als het de goede kant opgaat. Het mensenhart is te onbetrouwbaar om als kompas te dienen. We hebben een te grote capaciteit om onszelf voor de gek te houden. Mijn persoonlijke relatie met God is te individualistisch en legt te weinig verantwoording af aan de kerk van alle tijden en van alle plaatsen om als kompas te dienen. Daarom hebben we de Bijbel nodig. Daarom moeten we, juist als we missionair willen zijn, zo’n hoge plaats aan de Bijbel geven.

Vertrouwen in elkaar kan er zijn als er vertrouwen is dat we allemaal onvoorwaardelijk willen buigen voor het gezag van Gods Woord. Te vaak heb ik de afgelopen tijd  de suggestie opgevangen dat je aanpassen aan de wereld missionair zou zijn. Met het aanvaarden van seksuele relaties buiten het huwelijk tussen een man en een vrouw ben je op koers opgeslokt te worden door Charybdis. Dat ik hier de seksuele moraal opvoer, is aan de ene kant jammer, want het christelijke leven is zoveel meer dan dat. Aan de andere kant is het onvermijdelijk, omdat hier een duidelijke waterscheiding ligt- het is ja of nee-, terwijl het bij andere kwesties vaak een kwestie is van ‘mag het ook een onsje meer zijn?’

Als een persoon, of een omroep, of een kerk die weg opgaat, is er duidelijk sprake van een koerswijziging, alle protesten van continuiteit ten spijt. En over jaren zullen de echt missionaire kapiteins, die scherp aan de wind varend het kompas van Gods Woord in het oog blijven houden, verdrietig kijken naar de brokstukken die ze voorbijvaren.

Foto: Today is a good day